TÜRK DİL KURUMU YALOVA'DA KURULDU

Türk Dil Kurumunun 94. kuruluş yıl dönümünde, kurumun temelinin Yalova'da atıldığını kanıtlayan 1935 yılına ait tarihi telgraf belgeleri kamuoyuyla paylaşıldı. Cumhuriyet'in 100. yılında başlatılan ve 2026 yılında 4. kez düzenlenecek olan Yalova Türk Dil Bayramı, kentin bu köklü mirasını geleceğe taşıyor.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün dil devrimini şekillendirdiği ve Türk Dil Kurumunun (TDK) fikirsel temellerini attığı en önemli merkezlerden birinin Yalova olduğu, tarihi belgelerle yeniden gözler önüne serildi. Türk Dil Kurumunun 94. kuruluş yıl dönümü vesilesiyle bir araya gelen Yalova Türk Dil Bayramı Düzenleme Kurulu, kentin dil tarihindeki yerini ortaya koyan çok çarpıcı arşiv kayıtlarını basınla paylaştı. Son Posta gazetesinin 13 Temmuz 1935 tarihli ve Anadolu gazetesinin 14 Temmuz 1935 tarihli nüshalarında yayımlanan haberler, TDK'nin kuruluş merkezinin Yalova olduğunu tescilliyor. Dönemin Türk Dili Araştırma Kurumu Genel Sekreteri İbrahim Necmi Dilmen’in Yalova’da bulunan Atatürk’e gönderdiği telgrafta, kuruma hitaben "üç yıl önce bugün Yalova’da kurduğunuz" ifadesini açıkça kullandığı görülüyor. Belgelerde ayrıca Atatürk’ün kurumun üç yıllık çalışmalarını öven ve çalışanları tebrik eden tarihi cevabı da yer alıyor. Fikirsel hazırlıklar 1930 yazında Yalova'da başladı Yalova’nın Türk dili çalışmalarındaki stratejik rolü, kurumun 1932’deki resmi kuruluşundan daha eskiye, 1930 yılına kadar uzanıyor. Ruşen Eşref Ünaydın’ın anılarına göre Atatürk, 1930 yazında Yalova’da bulunduğu sırada, Fransız tarihçi Leon Cahun’ün Türk dilinin eskiliğiyle ilgili konuşmasının Türkçeye çevrilmesini istedi. Ruşen Eşref bu çeviriyi Yalova’da tamamlayarak Atatürk’e sundu ve bu çalışma "Türk Tarihinin Ana Hatları" adlı eserin başlangıç bölümünü oluşturdu. O günlerde Yalova’daki akşam toplantılarında tarih ve dil üzerine yazılar okunuyor, kelimelerin kökenleri tartışılıyordu. O zamanki adıyla Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulmasının ardından da Yalova’ya gelen Atatürk, eski ve yeni sözlükleri inceleyerek Türkçe karşılıklar üzerinde çalıştı, ilk Türk Dili Kurultayı’nın eylül ayında toplanması buyruğunu da yine Yalova’da verdi. Cumhuriyetin 100. yılında başlayan gelenek 4. kez sahnede Dolmabahçe Sarayı’nda 26 Eylül 1932'de toplanan Birinci Türk Dili Kurultayı’nın açılış günü olan 26 Eylül, her yıl tüm yurtta "Dil Bayramı" olarak kutlanırken, Yalova bu kutlamaları Atatürk döneminden gelen tarihi birikimiyle buluşturuyor. Cumhuriyet’in 100. yılında Yalova’daki sivil toplum kuruluşlarının ortak iradesiyle başlatılan Yalova Türk Dil Bayramı etkinlikleri, 2026 yılında dördüncü kez düzenlenecek. Yalova Türk Dil Bayramı Düzenleme Kurulu, bu çalışmalarla Yalova’nın taşıdığı önemi daha görünür kılmayı, doğru ve etkili Türkçe konusunda toplumsal bilinci güçlendirerek kentin kültür turizmine katkı sağlamayı hedefliyor. Önümüzdeki süreçte kutlama programının birkaç güne yayılması ve uluslararası katılımlı çalıştaylarla genişletilmesi planlanıyor. 7 güçlü kurum kent kimliği için tek çatı altında Yalova’nın kültürel mirasına sahip çıkmayı ve gençlerin Türkçeyi bilinçli kullanma becerilerini geliştirmeyi gaye edinen Yalova Türk Dil Bayramı Düzenleme Kurulu, şehirdeki akademik ve sivil gücü tek çatıda birleştiriyor. Bu büyük kültür çalışması; Yalova Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi (YTÖMER), Türk Ocakları Derneği Yalova Şubesi, Türkçenin Diriliş Hareketi Derneği, Yalova Balkan Göçmenleri Eğitim, Kültür ve Dayanışma Derneği (BAL-GÖÇ), Uluslararası Kadın Farkındalık ve Toplumsal Gelişim Derneği (KATFA-DER), Yalova Kırım Türkleri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği ile Azerbaycan ile Kardeşlik Derneğinin (AZKADER) ortak katılımı ve kararlı mesaisiyle sürdürülüyor.